Van coronacrisis naar multi-crisis? Een drieluik (1/3)

DEEL I

Wat is er veranderd sinds de uitbraak van de coronapandemie?

Er wordt over de coronacrisis meestal in enkelvoud gesproken. Alsof het één crisis betreft. Dat helpt niet in het benoemen van de problemen die op dit moment door het coronavirus worden veroorzaakt en al helemaal niet in het zoeken naar oplossingen daarvoor.

In werkelijkheid is er wereldwijd sprake van een samenstel van crises die op elkaar inwerken en tezamen voor grote (maatschappelijke) problemen zorgen.

Volksgezondheidscrisis

De crisis is om te beginnen een (volks)gezondheidscrisis. Het Sars-Covid-19 virus – plus alle varianten en mutaties daarvan – zijn in hoge mate besmettelijk en maken (wereldwijd) grote aantallen mensen ziek, zo ziek dat behandeling in het ziekenhuis en zelfs opname op de intensive-care in veel gevallen noodzakelijk blijkt. Door deze druk op het zorgstelsel is er minder ruimte voor reguliere zorgverlening. Dit betekent dat niet-covid gerelateerde medische behandelingen minder snel worden doorverwezen naar specialistische zorg en (noodzakelijke) behandelingen voor langere tijd worden uitgesteld.

Het virus grijpt zonder beperkende maatregelen, vaccinatie en medicatie verder om zich heen, muteert, en leidt ultimo tot oversterfte onder de bevolking. Er sterven sinds het uitbreken van het virus wereldwijd meer mensen dan gebruikelijk.

Dat gegeven heeft overheden wereldwijd aangezet tot het nemen van preventieve maatregelen om de druk op de zorg te verlagen. Farmaceutische bedrijven hebben in een recordtempo gewerkt aan vaccinaties en medicatie om de kans op besmetting en overdracht te verkleinen en de slagingskans van de behandeling van ernstig zieken te vergroten.

Financieel-economische crisis

De preventieve maatregelen zoals het sluiten van horeca en detailhandel, scholen, sportverenigingen, culturele instellingen, de instelling van een avondklok en het beperken van niet-noodzakelijke reisbewegingen, zorgen op hun beurt voor een financieel-economische crisis. Bedrijven moeten de deuren noodgedwongen gesloten houden of worden in de bedrijfsvoering anderszins beperkt of belemmerd.

Alleen door een steunpakket van ongekende omvangen worden de meest ernstige gevolgen voor het bedrijfsleven ondervangen en is het aantal faillissementen onder het bedrijfsleven zelfs lager dan gebruikelijk. Het stilleggen van grote delen van de economie is echter niet zonder gevolgen. Velen, vooral ook kwetsbare groepen, op de arbeidsmarkt zijn hun werk en/of inkomen verloren. Zeker mensen in uitzend- op zzp-constructies, met tijdelijke of nul-uren-contracten zijn de dupe. Dat zijn ook nog eens bovengemiddeld jongeren en mensen met een zwakke financiële, sociale en maatschappelijk uitgangspositie die ook op andere fronten hard worden getroffen.

Nederland na de crisis; de economische crisis na de coronacrisis.

Daartegenover staan ook sectoren die enorm zijn geholpen door de ontstane situatie. Denk aan de levensmiddelenhandel (in fysieke winkels, maar ook online), maar ook de grote en kleine online-webwinkels en de maaltijdbezorgers. Deze bedrijven zien hun omzet verveelvoudigen en zorgen voor meer werkgelegenheid. Daarnaast zijn er veel traditioneel fysieke dienstverleners, zoals zorgverleners, de culturele sector en evenementenbranche, die hun producten meer en meer (ook) digitaal aan de man en vrouw zijn gaan brengen.

Zeker de laatste maanden heeft een enorme innovatie plaatsgevonden in branches die daarin voorheen zeer terughouden waren (zoals de zorg en de kunst- en cultuursector). Een ontwikkeling die er toch al aan zat te komen, maar door de huidige omstandigheden in een stroomversnelling is geraakt. Barrières die voorheen lastig te slechten waren, zijn nu wel te nemen.

Sociaal-maatschappelijke crisis

Tot slot leiden de genomen maatregelen tot een sociaal-maatschappelijke crisis. Leerlingen lopen onderwijsachterstanden op, stages kunnen niet worden doorlopen, door de beperkingen rondom de sportverenigingen en sportscholen worden mensen gemiddeld dikker en ongezonder, de lockdowns en het gebrek aan ontspannings- en ‘ontsnappings’-mogelijkheden leiden tot meer schrijnende thuissituaties met huiselijk geweld en kindermishandeling, spanningen in relaties, het voortdurend thuiswerken, al dan niet met thuisonderwijs en het gebrek aan ontspanningsmogelijkheden leidt tot psychische problemen bij veel mensen.

Ook ouderen en kwetsbare groepen raken meer en meer in een isolement doordat zij (in afwachting van vaccinatie) niet naar buiten durven en ook weinig tot geen bezoek kunnen ontvangen. Waar jongeren nog gebruik kunnen maken van digitale methoden om persoonlijk contact met anderen te onderhouden, zijn veel ouderen daartoe onbekwaam.

Daarnaast is het vertrouwen in instituties tanende. Een ontwikkeling die al langer zichtbaar was, maar in de afgelopen maanden is verscherpt door aanhoudende protesten, demonstraties en vervolgens het overheidsoptreden daartegen.

Daarbovenop komt het onderscheid tussen mensen die (financieel) nauwelijks iets merken van de crisis en zelfs hun spaarrekening zien oplopen en de mensen die wel (zwaar) worden getroffen. De laatste groep voelt onevenredig zwaar de lasten van de overheidsmaatregelen en wordt daar niet of slechts beperkt in gecompenseerd. Dat versterkt de tweedeling en polarisatie in de samenleving.

Versterking bestaande trends

De coronacrisis heeft een aantal bestaande knelpunten, kansen en trends in de samenleving vergroot en/of versneld. Ik loop ze hier in vogelvlucht langs al verdienen ze ieder voor zich een nadere verdieping:

  • Kwetsbaarheden in het onderwijsstelsel
  • Kwetsbaarheden in het zorgstelsel
  • Kwetsbaarheden op de arbeidsmarkt
  • De krapte op de woningmarkt vooral voor kwetsbare en financieel minder draagkrachtige groepen
  • De mogelijkheden van thuiswerken en digitaal overleg
  • Online dienstverlening in alle facetten van de samenleving
  • Tanend vertrouwen in overheid en instituties (waaronder media)
  • Versterkte tweedeling in de samenleving tussen ‘haves’ en ‘have-nots’
  • Versterkte polarisatie binnen en tussen groepen in de samenleving

Het coronavirus is niet de oorzaak van de problemen en ook positieve ontwikkelingen op voornoemde gebieden, maar heeft de ontwikkelingen wel in een stroomversnelling gebracht of de verschillen tussen groepen versterkt.

In deel II de vraag wat er veranderd zal zijn na de crisis. Wat veert terug naar de oude situatie, naar de gewoonten en gedrag van voor de crisis; en wat is duurzaam veranderd? Zowel ten goede als ten kwade.

* disclaimer

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *